12 คุณประโยชน์ของโปรตีนที่ควรรู้

โปรตีนจัดเป็นหนึ่งในสารอาหารที่ร่างกายไม่สามารถขาดได้ เพราะนอกจากจะเป็นส่วนประกอบที่มีมากที่สุดเป็นอันดับสองของร่างกายแล้ว ยังมีส่วนช่วยในการเสริมสร้างความแข็งแรงหรือซ่อมแซมเซลล์หลังจากผ่านช่วงเวลาของวันมาอย่างยาวนานอีกด้วย ในบทความนี้เราจะพาทุกคนไปทำความรู้จักกับโปรตีนให้มากขึ้น ผ่านคุณประโยชน์และการรับโปรตีนในปริมาณที่ถูกต้อง เพื่อเช็คให้ชัวร์ว่าคุณจะได้รับสารอาหารตามโภชนาการที่ครบถ้วนทุกมื้อ

โปรตีนคืออะไร?

โปรตีน คือ สารอินทรีย์โมเลกุลขนาดใหญ่ที่ประกอบไปด้วยธาตุสำคัญ 4 ชนิดอย่างคาร์บอน (C), ไฮโดรเจน (H), ออกซิเจน (O) และ ไนโตรเจน (N) ที่จัดเป็นหนึ่งในสารอาหารที่ร่างกายไม่สามารถขาดได้ หรือถ้าจะพูดให้เคลียร์ก็คือเป็นสารที่มีความสำคัญต่อกิจกรรมภายในร่างกาย ซึ่งหลักๆ จะช่วยเสริมสร้างความแข็งแรงให้เซลล์ รวมถึงเป็นโครงสร้างพื้นฐานของอวัยวะทั่วทั้งร่างกายอีกด้วย

กรดอะมิโน เป็นหน่วยที่เล็กที่สุดของโปรตีนที่ร่างกายสามารถเอาไปใช้ได้ โดยถ้าสังเกตโครงสร้างทางเคมีของกรดชนิดนี้จะพบว่า พันธะทางเคมมีค่อนข้างแข็งแรงและมีแรงยึดเหนี่ยวโมเลกุลที่สามารถสลายได้ด้วยความร้อนซึ่งจะเห็นภาพเมื่อคุณกำลังทำอาหารอยู่ในครัวนั้นเอง อย่างไรก็ตาม ความสำคัญของโปรตีนต่อร่างกายยังมีอีกมาก เพราะแม้ภายในจะมีโปรตีนอยู่แล้ว แต่ร่างกายยังจำเป็นต้องรับเพิ่มเพื่อมั่นใจว่ากิจกรรมต่างๆ ภายในร่างกายจะดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ

12 คุณประโยชน์ของโปรตีน

1. โปรตีนช่วยลดน้ำหนัก

ใช่แล้วคุณฟังไม่ผิด! โปรตีนเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยในการลดน้ำหนักได้ เพราะการทานโปรตีนในสัดส่วนที่เหมาะสมจะทำให้ร่างกายรู้สึกอิ่มเป็นระยะเวลานานเนื่องจากร่างกายรับสารอาหารที่เพียงพอแล้ว จะต่างจากเวลาที่ทานขนม, ทานของหวาน หรือทานคาร์โบไฮเดรตที่ไม่ว่าจะทานมากเท่าไหร่ก็ยังรู้สึกหิวหรือรู้สึกอิ่มในช่วงระยะสั้นๆ เท่านั้น

2. มีส่วนสำคัญในการบำรุงกล้ามเนื้อ

กิจกรรมที่ดำเนินในชีวิตประจำวันและช่วงวัยในแต่ละคนมีความสำพันธ์โดยตรงกับสุขภาพของกล้ามเนื้อ ยิ่งถ้าคุณอายุมากและยังใช้พลังงานในแต่ละวันแบบเต็มที่ มวลกล้ามเนื้ออาจไม่แข็งแรงอย่างที่เคย ดังนั้นการทานโปรตีนในระยะที่เหมาะสมตามหลักของโภชนาการจะทำให้กล้ามเนื้อได้รับสารอาหารอย่างเต็มที่ การบำรุงกล้ามเนื้อของระบบจะเกิดขึ้นอย่างมีประสิทธิภาพ

3. โปรตีนช่วยให้อิ่มนานขึ้น

การทานโปรตีนตามปริมาณของโภชนาการช่วยให้คุณอิ่มนาน ไม่หิวบ่อยได้จริง! ซึ่งโปรตีนจะไปกระตุ้นฮอร์โมนเลปติน ฮอร์โมนแห่งความอิ่มให้หลั่งออกมามากขึ้น นอกจากนี้โปรตีนยังช่วยลดปริมาณฮอร์โมนเกรลินหรือฮอร์โมนแห่งความหิวได้อีกด้วย เพราะเหตุนี้ การเลือกทานโปรตีนจึงเป็นทางเลือกที่มีประสิทธิภาพสูงสำหรับการควบคุมน้ำหนัก

4. โปรตีนช่วยเร่งการเจริญเติบโตของกล้ามเนื้อ

นอกจากจะช่วยบำรุงกล้ามเนื้อให้แข็งแรงแล้ว โปรตีนยังขึ้นชื่อในเรื่องการเร่งการเจริญเติบโตของกล้ามเนื้ออีกด้วย โดยที่เห็นชัดที่สุดคือในวัยเด็ก ซึ่งหลายคนจากที่ไม่ค่อยสูงแต่ถ้ารับโปรตีนในปริมาณที่เพียงพอก็มีส่วนช่วยให้ร่างกายเร่งการเจริญเติบโตของกล้ามเนื้อได้เป็นอย่างดี

5. โปรตีนมีส่วนช่วยในการเผาผลาญของร่างกาย

โดยปกติแล้วเมื่อร่างกายรับอาหารเข้าไป ร่างกายจะต้องใช้พลังงานในการเผาผลาญอาหารเพื่อให้ได้มาซึ่งสารประกอบและพลังงานที่จำเป็นต่อร่างกาย ซึ่งโปรตีนนับเป็นสารอาหารที่มีพลังานในการย่อยอาหารที่สูงมาก แน่นอนถ้าคุณทานโปรตีนให้อยู่ในระดับที่ร่างกายต้องการ นอกจากจะช่วยให้อิ่มท้องนานแล้ว ยังช่วยเพิ่มอัตราการเผาผลาญอาหารได้อีกด้วย

6. โปรตีนกับระบบภูมิคุ้มกัน

โปรตีนนับเป็นเบื้องหลังของการทำงานที่ดีของเซลล์ภูมิคุ้มกัน ซึ่งยังมีส่วนในการสร้างสารภูมิคุ้มกันต่าง ๆ ที่ใช้ภายในร่างกายอีกด้วย จากงานวิจัยพบว่า การรับประทานโปรตีนจากพืชจะเพิ่มโอกาสการสร้างระบบภูมิคุ้มกันที่แข็งแกร่งมากขึ้น จากปริมาณกลูตาไธโอนที่ช่วยเพิ่มสารอนุมูลอิสระในการนำไปใช้ในระบบภูมิคุ้มกันอย่างมีประสิทธิภาพ

7. โปรตีนช่วยแก้ง่วงได้

หลังจากทานข้าวเที่ยงเสร็จแล้วต้องกลับมาทำงาน หลายคนประสอบปัญหากับอาหารง่วนระหว่างวันที่แม้กาแฟแก้วโปรดก็อาจเอาไม่อยู่! ที่แย่ไปกว่านั้นคือการทานขนมหวานหรือของว่างที่มีส่วนประกอบของคาร์โบไฮเดรตที่นอกจากจะไม่ช่วยให้หายง่วงแล้ว ยังเพิ่มความเฉื่อยชาจนไม่อยากทำงานอีกด้วย จากงานวิจัยพบว่า โปรตีนช่วยให้สมองสร้างสารสื่อประสาทโอเร็กซินและไฮโปเครตินที่ช่วยให้ร่างกายตื่นตัวและเกิดการเผาผลาญพลังงาน

8. โปรตีนดีต่อผมและเล็บ

อย่างที่รู้ โปรตีนเป็นองค์ประกอบสำคัญในการสร้างผมและเล็บ ซึ่งช่วงไหนที่ร่างกายคุณขาดความสมดุลของโปรตีน ผมและเล็บจะเป็นสัญญาณที่ดีที่สุดในการเตือนว่าคุณควรหันมาใส่ใจกับการบริโภคโปรตีนให้มากขึ้น โดยเคอราทินคือโปรตีนในรูปของเส้นใยที่เป็นส่วนสำคัญของการบำรุงผลและเล็บให้สวยงามดูมีสุขภาพ

9. โปรตีนมีความสำคัญต่อเซลล์สืบพันธุ์

โปรตีนจัดเป็นส่วนประกอบสำคัญในการผลิตสเปิร์มของเพศชายและควบคุมฮอร์โมนในเพศหญิงให้เป็นปกติ ซึ่งหากร่างกายได้รับโปรตีนไม่เพียงพอ อาจส่งผลถึงอารมณ์ที่แปรปรวนและฉุนเฉียว รวมถึงอาจเพิ่มความเสี่ยงการเป็นหมันในเพศชายอีกด้วย

10. ช่วยเพิ่มการทำงานของเอนไซม์และปรับให้ฮอร์โมนสมดุล

เอนไซม์จัดเป็นกลุ่มโปรตีนประเภทหนึ่งที่ส่วนใหญ่ผลิตมาจากตตับอ่อนเพื่อเร่งปฏิกิริยาทางชีวเคมีให้มีประสิทธิภาพสูงสุด ในทางกลับกันหากการทำงานของเอนไซม์เสื่อมคุณภาพลง อาจส่งผลต่อฮอร์โมนภายในร่างกายอย่างปฏิเสธไมได้ นอกจากนี้ยังทำให้ปฏิกิริยาทางชีวเคมีต่างๆ ทำงานได้แย่ลงอีกด้วย

11. เสริมสร้างการทำงานของอวัยวะต่างๆให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

โปรตีนยังมีส่วนสำคัญในการควบคุมให้อวัยวะต่าง ๆ ภายในร่างกายทำงานได้อย่างเป็นปกติ พร้อมรักษาสมดุลของปริมาณน้ำตาลในเลือด, ซ่อมแซมเซลล์ต่างๆ และเสริมสร้างความแข็งแรงให้กับร่างกายได้อีกด้วย

12. โปรตีนช่วยบำรุงระบบประสาทให้ดีขึ้น

คุณอาจได้เห็นหรือเคยได้ยินอยู่บ่อยครั้ง ว่าผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่บำรุงระบบประสาทมักจะประกอบไปด้วยกลุ่มของโปรตีนเป็นหลัก ที่เป็นเช่นนี้เพราะโปรตีนทำหน้าที่ในการส่งสัญญาณไปยังเซลล์ภายในระบบประสาท รวมทั้งยังมีหน้าที่ควบคุมระบบประสาทส่วนกลางอีกด้วย ดังนั้นการทานโปรตีนในระดับที่เหมาะสมจะช่วยให้การตอบสนองต่อปฏิกิริยาต่างๆ จะเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ

โครงสร้างของโปรตีน

รู้หรือไม่? ความเข้าใจในโครงสร้างของโปรตีนจะช่วยอธิบายความสัมพันธ์ของกระบวนการทางโภชนาการที่มีต่อร่างกายได้เป็นอย่างดี ซึ่งถ้าคุณเข้าถึงกุญแจสำคัญของกระบวนการนี้คุณก็จะเก็ททันทีว่าโปรตีนสำคัญมากแค่ไหน โดยโปรตีนนั้นนิยมแบ่งโครงสร้างทางเคมีออกเป็น 4 รูปแบบดังนี้

1. โครงสร้างปฐมภูมิ (Primary Structure)

โครงสร้างนี้นับเป็นโครงสร้างพื้นฐานของโปรตีนในทุกรูปแบบ ซึ่งเกิดจากหน่วยที่เล็กที่สุดของโปรตีนอย่างกรดอะมิโนเชื่อมต่อกันเป็นสายยาวด้วยพันธะเพปไทด์ (peptide)

  • โมเลกุลกรดอะมิโนที่เชื่อมต่อกันด้วยพันธะเพปไทด์ เรียกว่า พอลิเพปไทด์
  • บริเวณปลายอะมิโนด้านหนึ่ง เรียกว่า ปลายอะมิโน (amino end) และอีกด้าน เรียกว่า ปลายคาร์บอกซิล (carboxyl end)
  • ความร้อนในระดับหุงต้มไม่สามารถทำลายโครงสร้างปฐมภูมิ
  • ชนิดและการเรียงตัวของพอลิเพปไทด์ค่อนข้างเฉพาะเจาะจง ทำให้สายพอลิเพปไทด์หนึ่งสายจะเกิดโปรตีนที่หลากหลาย

2. โครงสร้างทุติยภูมิ (Secondary Structure)

เกิดจากการทำปฏิกิริยากันของกรดอะมิโนที่อยู่ในสายพอลิเพปไทด์เดียวกัน โดยจะสร้างพันธะไฮโดรเจนในตำแหน่งที่เว้นระยะห่างอย่างสม่ำเสมอ

  • จากการทำปฏิกิริยาของกรดอะมิโนทำให้ได้โครงสร้างโปรตีนในรูป 3 มิติ
  • รูปแบบโครงสร้างจะพบอยู่หลักๆ 2 แบบ คือ Alpha-helix และ Beta Sheets
  • Alpha-helix มีลักษณะเป็นเกลียวคล้ายสปริง เช่น โปรตีนเส้นใย, โปรตีนก้อนกลม
  • Beta Sheets มีลักษณะคล้ายแผ่นพับซ้อนกันไปมา

3. โครงสร้างตติยภูมิ (Tertiary Structure) 

เกิดจากการสร้างพันธะของกรดอะมิโนในสายเดียวกัน โดยตำแหน่งที่เกิดในอยู่ในบริเวณหมู่ R หรือ Side Chain ที่นับเป็นการเกิดพันธะภายใน เช่น พันธะไฮโดรเจน, พันธะไอออนิก, พันธะไดซัลไฟด์ เป็นต้น

4. โครงสร้างควอเทอร์นารี (Quaternary Structure)

เป็นโครงสร้างที่เกิดจากการรวมกันของสายพอลิเพปไทด์มากกว่า 1 สาย ระหว่างหมู่ R หรือ Side Chain ในสายพอลิเพปไทด์ที่ยังไม่เกิดพันธะด้วยแรงดึงดูดอย่างอ่อน เช่น ในโมเลกุลของเอนไซม์ (enzyme)

แหล่งโปรตีนมาจากไหนบ้าง?

การรับคุณค่าทางโภชนาการของโปรตีนสามารถได้จาก 2 แหล่ง คือ เนื้อสัตว์และพืช ซึ่งแม้ในภาพรวมจะเป็นโปรตีนเหมือนกัน แต่สัดส่วนและองค์ประกอบภายในกลับให้คุณค่าทางโภชนาการที่ต่างกัน

  • โปรตีนจากเนื้อสัตว์ เช่น เนื้อสัตว์, ไข่, นม ซึ่งมีจุดเด่นที่ความครบถ้วนของกรดอะมิโนที่จำเป็นต่อร่างกาย แต่อาจพบกรดไขมันอิ่มตัวและโคเลสเตอรอลสูง
  • โปรตีนจากพืช เช่น ธัญพืช, ถั่ว, ผักโขม, ข้าวโอ๊ต มีจุดเด่นที่ปริมาณแคลอรี่ที่ต่ำ, สามารถเพิ่มจำนวนแบคทีเรียดีในลำไส้ มีใยอาหารสูงทำให้อิ่มท้องได้นาน

ประเภทของโปรตีน

ตามหลักวิทยาศาสตร์เราสามารถแบ่งโปรตีนออกเป็นหลายชนิดมาก ซึ่งหลักการแบ่งก็สามารถแยกย่อยได้หลายชนิด เช่น แบ่งตามตามหลักโภชนวิทยา, แบ่งตามตามลักษณะของการขดและเรียงตัวของโปรตีน หรือแม้แต่แบ่งตามหลักชีวเคมี โดยในบทความนี้เราจะอธิบายประเภทของโปรตีนตามหน้าที่ซึ่งจะช่วยให้คุณเห็นภาพรวมของการทำงานของโปรตีนได้ดียิ่งขึ้น

1. โปรตีนทำหน้าที่ขนส่ง: เพราะภายในร่างกายก็ต้องการการลำเลียงที่สามารถสร้างสมดุลให้กับระบบได้ ที่เห็นได้ชัดคือ การลำลียงแก๊สออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์ด้วยโปรตีน เช่น ฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง

2. โปรตีนทำหน้าที่เป็นเอนไซม์: โปรตีนมีความสำคัญต่อกระบวนการจำนวนมากในร่างกาย โดยเฉพาะกระบวนการที่เกิดปฏิกิริยาต่างๆ เช่น กระบวนการหายใจ กระบวนการสังเคราะห์โปรตีน กระบวนการย่อยอาหาร เป็นต้น

3. โปรตีนทำหน้าที่เป็นโครงสร้าง: เพราะโปรตีนเป็นองค์ประกอบที่มีมากที่สุดในร่างกายรองจากน้ำ ดังนั้นโปรตีนจึงมีความสำคัญมากต่อโครงสร้างของร่างกาย โดยโปรตีนดังกล่าวทำหน้าที่เป็นส่วนประกอบของโครงสร้างร่างกายหลายประการ เช่น คอลลาเจนของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน, ผิว, ผม, เล็บ เป็นต้น

4. โปรตีนทำหน้าที่สะสม: อย่างที่รู้ การสะสมสารอาหารหรือสภาวะใดๆ ภายในร่างกายคือสิ่งที่ช่วยให้ระบบดำเนินต่อไปได้ ในที่นี่โปรตีนก็ทำหน้าที่ในการสะสมด้วย เช่น โปรตีนที่สะสมเป็นอาหาร

5. โปรตีนทำหน้าที่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหว: การเคลื่อนไหวของร่างกายจะอาศัยเซลล์กล้ามเนื้อเป็นหลัก โดยโปรตีนนับเป็นส่วนสำคัญในการบำรุงและสร้างความแข็งแรงให้กับเซลล์กล้ามเนื้อ เช่น ไมโอซิน และแอกติน

6. โปรตีนทำหน้าที่ป้องกัน: รู้หรือไม่? ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเป็นด่านปราการสำคัญที่ทำหน้าที่ในการป้องกันไม่ให้ร่างกายได้รับผลกระทบจากสิ่งแปลกปลอม โดยโปรตีนก็นับเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำหน้าที่เป็นภูมิคุ้มกันโรคให้กับร่างกาย

7. โปรตีนทำหน้าที่เป็นสารพิษ: นอกจากข้อดีแล้ว โปรตีนยังทำหน้าที่เป็นสารพิษอีกด้วย เช่น พิษงู เป็นต้น

Leave a Comment