ฉันจะต้องทำอย่างไรเมื่อไขมันในเลือดสูง…?

ภาวะไขมันในเส้นเลือดสูงสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกเพศและทุกวัย อีกทั้งยังไม่เกี่ยวข้องกับน้ำหนักแต่อย่างใด ปัจจุบันนี้เราสามารถพบผู้ป่วยที่มีภาวะไขมันในเส้นเลือดสูงได้ทั้งในกลุ่มคนผอมและคนที่มีน้ำหนักเกิน โดยปัจจัยเสี่ยงต่อการมีภาวะไขมันในเส้นเลือดสูงก็คือโรคหัวใจและหลอดเลือด เส้นเลือดตีบและอุดตัน จากการสำรวจเมื่อปี 2019 พบว่าทั่วโลกมีอัตราผู้ป่วยในสภาวะไขมันในเส้นเลือดสูงถึง 39% และมีผู้เสียชีวิตจากสภาวะดังกล่าวถึง 4.4 ล้านคน ทั้งนี้ภาวะไขมันอุดตันในเลือดมีสาสเหตุได้จากหลายปัจจัย ดังนั้นเพื่อสุขภาพที่ดีของคุณและลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นได้ วันนี้เราจะทำความเข้าใจเกี่ยวกับภาวะไขมันในเลือดสูงกันค่ะ

ภาวะไขมันในหลอดเลือดสูงคืออะไร?

มาทำความเข้าใจกันก่อนถึงภาวะไขมันในเลือดสูง (Hyperlipidemia) คือสภาวะที่ร่างกายของเรานั้นมีไขมันในเลือดมากกว่าปกติ โดยไขมันที่สะสมนี้เป็นได้ทั้งไขมันชนิดคอเรสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ สำหรับผู้ที่มีภาวะไขมันในเลือดสูงนี้จะมีปัจจัยเสี่ยงต่อโรคหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็น โรคไขมันอุดตันเส้นเลือด โรคเส้นเลือดตีบ โรคหัวใจ โรคเบาหวาน และโรคความดัน เป็นต้น ซึ่งความร้ายแรงของโรคต่าง ๆ เหล่านี้ก็ในกลุ่มเสี่ยงคือสามารถเสียชีวิตได้ทันทีเมื่ออาการกำเริบ หรือแม้แต่การเข้าสู่สภาวะอัมพฤกษ์และอัมพาต เนื่องจากไขมันที่อุดตัน ณ บริเวณใดบริเวณหนึ่งของร่างกาย ส่งผลให้เลือดไหลเวียนได้ไม่สะดวกและไม่สามารถถูกส่งไปเลี้ยงได้อย่างเพียงพอนั่นเองค่ะ

  • คอเรสเตอรอล (Cholesterol) ที่พบในร่างกายของเรานั้นถูกแบบเป็น 2 ชนิด คือ 1) คอเรสเตอรอลชนิด HDL หรือไขมันชนิดดี มีหน้าที่จับคอเรสเตอรอลที่มีอยู่ในกระแสเลือดไปไว้ที่ตับ การเพิ่มไขมันชนิดนี้สามารถทำได้ด้วยการรับประทานอาหารที่มีไขมันดีสูงและออกกำลังกาย 2) คอเรสเตอรอลชนิด LDL หรือไขมันชนิดเลว เกิดจากการรับประทานอาหารที่มีกรดไขมันอิ่มตัวหรือไขมันจากสัตว์มากจนเกินไป จนทำให้เกิดการสะสมของคอเรสเตอรอลที่ผนังของหลอดเลือดจนทำให้เกิดการอุดตัน
  • ไตรกลีเซอไรด์ (Triglyceride) เป็นไขมันชนิดหนึ่งที่ร่างกายสร้างขึ้นเองจากการบริโภคแป้งและน้ำตาล ซึ่งไตรกลีเซอไรด์นั้นมีประโยชน์ต่อการช่วยดูดซึมวิตามินที่ละลายได้ดีในไขมัน (A, D, E, K) และร่างกายจะสะสมไตรกลีเซอไรด์ไว้เพื่อให้พลังงานแก่ร่างกายนั่นเอง แม้ว่าไตรกลีเซอไรด์จะมีประโยชน์ต่อร่างกายเพียงใดก็ตาม แต่จากการสำรวจพบว่าการที่ในร่างกายมีปริมาณไตรกลีเซอไรด์ที่สูงจนเกินไปมักจะพบว่ามีปริมาณคอเรสเตอรอลสูงด้วยนั่นเอง

สาเหตุของภาวะไขมันในเลือดสูง

ปัจจุบันนี้กว่า 39% ของประชากรทั่วโลกมีภาวะไขมันในเลือดสูง ซึ่งสาเหตุและปัจจัยของภาวะนี้มีได้หลากหลายประการ ซึ่งส่วนใหญ่จะมีสาเหตุมาจากพฤติกรรมการรับประทานอาหาร แต่ถึงอย่างไรก็ตามปัจจัยทางด้านพันธุกรรมก็ยังมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่บ้างสำหรับคนบางกลุ่ม ซึ่งเราได้รวบรวมสาเหตุที่เกี่ยวข้องและมีโอกาสเกิดขึ้นได้ของการมีภาวะไขมันอุดตันในเส้นเลือดไว้ดังต่อไปนี้

  1. พฤติกรรมการกินปัจจัยหลักของการมีภาวะไขมันในเลือดสูงในปัจจุบันนี้ก็คือพฤติกรรมการกินที่ไม่สมดุล ด้วยโลกที่เปิดกว้างมากยิ่งขึ้นทำให้มนุษย์เราได้มีการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมการกินจากต่างชาติมากยิ่งขึ้น เมนูอาหารใหม่ๆ แปลกตาทำให้คนส่วนใหญ่มักอยากจะลองลิ้มรส โดยเฉพาะชาวเอเชียอย่างเราที่ค่อนข้างให้ความสำคัญกับวัฒนธรรมการกิน การรับประทานอาหารที่มีกรดไขมันชนิดอิ่มตัวสูงคือสาเหตุหลักของการนำมาซึ่งการสะสมคอเรสเตอรอลในร่างกาย อีกทั้งยังรวมไปถึงการรับประทานอาหารที่มีคาร์โบไฮเดรตสูง เช่น เมนูอาหารเกาหลีที่เป็นที่นิยมมากยิ่งขึ้นในหลายชาติหลายเมนูที่ส่งผลเสียต่อร่างกายของเรา ไม่ว่าจะเป็น ไก่ทอดคลุกซอสเกาหลี เนื้อย่าง/หมูย่างเกาหลี บิบิมบับที่เน้นเพียงแค่แป้งและผักเพียงเล็กน้อย หมูสามชั้นที่มีอยู่ในแทบทุกเมนู เป็นต้น นอกจากอาหารเกาหลีแล้วอาหารไทยอย่างเมนูกะทิทั้งหลายก็ถือว่าไม่ดีต่อร่างกาย ตลอดจนอาหารตะวันตกที่เน้นเนื้อสัตว์และชีสมากจนเกินไปนั่นเอง
  2. พฤติกรรมการใช้ชีวิตพฤติกรรมการใช้ชีวิตของแต่ละคนนั้นไม่เหมือนกัน บางคนให้ความสำคัญกับเรื่องกิน บางคนก็ให้ความสำคัญกับเรื่องการดื่มและสังสรรค์ นอกจากเรื่องของอาหารแล้วอีกหนึ่งปัจจัยที่ช่วยเพิ่มปริมาณไขมันในร่างกายของเราก็คือการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่มากจนเกินไป ร่วมกับการสูบบุหรี่ สองสิ่งนี้เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้ปปริมาณไขมันในร่างกายสูงขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มที่ไม่ออกกำลังกายจะส่งผลให้ไขมันเลวเพิ่มปริมาณมากยิ่งขึ้นเรื่อย ๆ นั่นเองค่ะ
  3. การรับประทานยาบางชนิดได้แก่ยาคุมกำเนิดยาในกลุ่มสเตียรอยด์การรับยาในกลุ่มนี้จะส่งผลต่อการเพิ่มปริมาณไขมันในร่างกาย ยกตัวอย่างง่ายๆ เช่น สารสเตียรอยด์และฮอร์โมนเพศจัดเป็นสารประเภทหนึ่งของลิพิด (Lipid) ดังนั้นการรับยาหรือสารในกลุ่มของไขมันจึงมีส่วนไปกระตุ้นการทำงานของปริมารคอเรสเตอรอลในร่างกายของเรานั่นเอง
  4. พันธุกรรม (Familial Hypercholesterolemia) อีกหนึ่งปัจจัยที่สามารถพบได้อย่างประปรายนั่นคือพันธุกรรมส่งผลต่อรูปแบบการเผาผลาญไขมันในร่างกายของเราจนอาจนำไปสู่ภาวะความเสี่ยงต่อการเป็นโรคหัวใจตั้งแต่เด็กและโรคไขมันอุดตันนั่นเองค่ะ
  5. โรคประจำตัวอื่นเช่น โรคเบาหวาน โรคอ้วนหรือภาวะที่มี่น้ำหนักเกิน เป็นต้น ส่วนใหญ่ผู้ป่วยในกลุ่มนี้จะมีอาการของภาวะไขมันในเลือดสูงตามมาด้วย จึงส่งผลให้เรามักจะได้ยินเสมอคนที่เป็นโรคอ้วนจะมีภาวะไขมันในหลอดเลือดสูงนั่นเองค่ะ

วิธีป้องกันและรับมือต่อภาวะไขมันในเลือดสูง 

ในส่วนนี้เราจะแบ่งวิธีการแนะนออกเป็น 2 ส่วน คือ วิธีการป้องกันของคนที่อาจมีความเสี่ยงและวิธีการรับมือหากคุณเสี่ยงต่อภาวะดังกล่าวแล้ว 

1. วิธีการป้องกันของคนที่อาจมีความเสี่ยงต่อการมีภาวะไขมันในเลือดสูงสำหรับคนกลุ่มนี้เราจะเน้นไปที่พฤติกรรมการใช้ชีวิต โดยสิ่งแรกที่เราควรปรับพฤติกรรมก็คือพฤติกรรมด้านการกิน อาหารที่เลือกรับประทานควรมีไขมันต่ำ (ไม่ว่าจะเป็นไขมันชนิดใดก็ตาม) โดยเฉพาะถ้าคุณเป็นคนหนึ่งที่ไม่ค่อยออกกำลังกายหรือเคลื่อนไหวร่างกายน้อยการหลีกเลี่ยงไขมันถือเป็นสิ่งที่ควรทำเป็นอย่างยิ่ง แต่หากคุณเป็นคนออกกำลังกายอยู่บ้างสามาถรับประทานอาหารที่มีไขมันได้ แต่ควรเลือกอาหารที่มีไขมันดีสูง ได้แก่ การเลือกใช้น้ำมันมะกอก น้ำมันงาน น้ำมันจากถั่วต่าง ๆ ในการปรุงอาหาร หรือเลือกรับประทานโยเกิร์ตที่มีไขมันแท้สูงเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของลำไส้ และเลือกรับประทานเนื้อสัตว์ที่มีไขมันต่ำ ยกเว้นปลาที่มีไขมันสูงจะช่วยเพิ่มโอเมก้า-3 และช่วยต้านอนุมูลอิสระได้เป็นอย่างดี เช่น ปลาแซลมอน ปลาเทร้าต์ ปลาซาร์ดีน และปลาทูน่า เป็นต้น

ดังนั้นการเลือกรับประทานจึงเป็นส่วนสำคัญอย่างยิ่งในการลดปริมาณไขมันเลวที่มีอยู่ในร่างกายร่วมกับการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอเพื่อเพิ่มปริมาณไขมันดีอย่างคอเรสเตอรอล HDL ให้แก่ร่างกาย หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์อย่างต่อเนื่อง พูดง่ายๆ ก็คือคุณควรที่จะสร้างสมดุลให้กับร่างกายของตนเองนั่นเองค่ะ

2. วิธีการรับมือกับภาวะไขมันในเลือดสูง สำหรับคนกลุ่มนี้คือกลุ่มคนที่ได้รับการวินิจฉัยแล้วว่ามีภาวะไขมันในเลือดสูง ดังนั้นสิ่งที่สำคัญที่สุดและดีที่สุเที่จะช่วยให้ชะลอผลข้างเคียงที่จะตามมาก็คือการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและเป็นประจำ อย่างน้อยคือการเดินออกกำลังกายวันละ 20-30 นาทีเป็นประจำทุกวัน เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนเลือดให้ดีขึ้นและช่วยลดคลอเรสเตอรอลชนิด LDL อีกด้วย 

นอกจากการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอแล้วการควบคุมอาหารถือเป็นสิ่งสำคัญที่สุดสำหรับคนที่มีภาวะไขมันในเลือดสูง การควบคุมที่ว่านี้ไม่เพียงแค่ทำให้สมดุลเหมือนกับกลุ่มก่อนหน้านี้นะคะ แต่จะต้องควบคุมอย่างจริงจังจึงจะเห็นผล ซึ่งเราได้ทำรายการสรุปไว้ให้แล้ว ดังนี้

2.1) รับประทานอาหารที่มีไขมันสัตว์สูงในปริมาณที่น้อยลง 1 ครั้ง/สัปดาห์ ได้แก่ เนื้อสัตว์แปรรูป หนังไก่ทอด หนังเป็ดต้ม กุนเชียง หมูยอ แฮมและเบคอน เนื่องจากไขมันสัตว์มีกรดไขมันชนิดอิ่มตัวค่อนข้างสูงและเป็นกลุ่มไขมันที่ส่งผลเสียมากกว่าผลดีต่อร่างกายของเรา

2.2) งดรับประทานอาหารทะเลที่มีคอเรสเตอรอลสูง ได้แก่ กุ้ง หมึก หอยนางรม หอยแครง เป็นต้น คอเรสเตอรอลที่อยู่ในเนื้อสัตว์นับเป็นภัยร้ายที่อันตรายต่อคนที่มีภาวะไขมันนเลือดสูงเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะคนที่มีน้ำหนักเกิน

2.3) หลีกหลี่ยงการปรุงอาหารด้วยน้ำมัน (หลีกเลี่ยงโดยเด็ดขาด) ควรเลือกการปรุงอาหารด้วยวิธีต้มหรือวิธีการนึ่งแทน เพราะเป็นวิธีการเดียวที่ไม่ต้องใช้น้ำมัน แม้ว่าเราจะมีทางเลือกเป็นน้ำมันมะกอก น้ำมันงา หรือน้ำมันอะโวคาโดก็ตาม แต่การหลีกเลี่ยงสิ่งที่เรามีอยู่ในร่างกายจำนวนมากอยู่แล้วจะดีเป็นที่สุด

2.4) เลือกบริโภคปลาทะเลแทนเนื้อสัตว์อื่น ๆ ประมาณสัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง เนื่องจากในปลาทะเลมีน้ำมันปลาและโอเมก้า-3 ที่มีความสามารถในการลดการจับตัวของเกล็ดเลือด ลดความดันโลหิต และลดไตรกลีเซอไรด์ได้อีกด้วย ดังนั้นแหล่งโปรตีนที่ดีที่สุดของคนที่มีภาวะไขมันในเลือดสูงก็คือเนื้อปลานั่นเองค่ะ

2.5) ใช้ยาลดระดับไขมันในเลือด การหลีกเลี่ยงอาหารที่ไขมันสูงหรือออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอยังไม่เพียงพอที่จะลดระดับไขมันในเลือดได้ ทำให้ในกลุ่มของผู้ป่วยจะต้องมีการกินยาลดระดับไขมันในเลือดร่วมด้วย

สรุปไขมันในเลือดสูง…ภัยร้ายที่ไม่ควรมองข้าม

อย่างที่เราได้ให้ข้อมูลไปทั้งหมดแล้วว่าภาวะไขมันในเลือดสูง (Hyperlipidemia) นั้นเป็นสภาวะที่ร่างกายมีปริมาณไขมันสูงกกว่าปกติ (เป็นไปได้ทั้งสองชนิด คือ คอเรสเตอรอลหรือไตรกลีเซอไรด์) จนส่งผลให้ร่างกายนั้นมีความเสี่ยงต่อการเป็นโรคหลอดเลือด โรคหัวใจ โรคเบาหวาน ฯลฯ ซึ่งสาเหตุของการเกิดภาวะดังกล่านี้มีได้หลายสาเหตุ ไม่ว่าจะเป็น การรับประทานอาหารผิดหลักโภชนาการโดยเลือกบริโภคอาหารที่มีไขมันสูง เน้นทอดและปิ้งย่าง การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การสูบบุหรี่เป็นประจำ ดื่มเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง และไม่ออกกำลังกาย เป็นต้น นอกจากนี้สาเหตุจากพันธุกรรมก็เกี่ยวข้องเช่นเดียวกัน อย่างไรก็ตามการดูแลสุขภาพเป็นประจำอย่างต่อเนื่อง เลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์และส่งผลดีต่อร่างกาย ตลอดจนการออกกำลังกายอย่างเป็นประจำจะช่วยทำให้ลดอัตราเสี่ยงของโรคแทบจะทุกชนิดได้ ยิ่งในยุคปัจจุบันที่มีการใช้สารเคมีและยาฆ่าแมลงอยู่เป็นประจำ เราควรที่จะระมัดระวังและดูแลตัวเองยิ่งกว่าเดิมนั่นเองค่ะ

Leave a Comment